Tên thương hiệu thường rơi vào bảy kiểu: tên người, tên địa danh, tên mô tả, tên gợi hình, tên ghép từ, từ tự tạo và tên viết tắt. Mỗi kiểu đổi một thứ lấy một thứ: tên càng nói thẳng sản phẩm thì khách càng hiểu nhanh nhưng càng khó khác biệt và khó bảo hộ; tên càng lạ thì càng dễ đăng ký nhưng càng tốn công làm khách nhớ. Chọn kiểu trước rồi mới nghĩ tên giúp bạn tránh được nhiều vòng tranh luận vô ích.
Bài này giải thích từng kiểu bằng ví dụ giả định do bài tự đặt, không lấy tên thương hiệu có thật. Cuối bài có cách dùng chatbot AI sinh thử cùng một ý tưởng theo nhiều kiểu để bạn so sánh tận mắt. Tên nào bạn định dùng đều cần tra trùng ở nguồn chính thức.
Bảy kiểu tên nhìn trên một bảng
Bảng dưới đặt bảy kiểu cạnh nhau với ví dụ giả định cho cùng một quán bún nhỏ ở Huế, để bạn thấy cùng một cơ sở có thể mang những cái tên rất khác nhau.
| Kiểu tên | Ví dụ giả định | Mạnh ở | Yếu ở |
|---|---|---|---|
| Tên người | Bún Dì Tư | Thân mật, gợi người nấu thật | Khó tách khi chủ đổi, dễ trùng |
| Tên địa danh | Bún Bến Cũ | Gợi gốc gác, dễ tìm trong vùng | Hẹp khi mở nơi khác |
| Tên mô tả | Bún Bò Nấu Củi | Khách hiểu ngay bán gì | Khó khác biệt, khó bảo hộ |
| Tên gợi hình | Khói Chiều | Có không khí, dễ nhớ | Cần thêm chữ để biết bán gì |
| Tên ghép từ | Lửa Mộc | Ngắn, có nhịp | Dễ ra những tổ hợp nhiều người đã dùng |
| Từ tự tạo | Bunô | Dễ tra trùng, dễ đăng ký | Tốn công giải thích lúc đầu |
| Tên viết tắt | BTH | Gọn trên giấy tờ | Gần như không ai nhớ, không gợi gì |
Không kiểu nào tốt tuyệt đối. Nhiều tiệm dùng tên ghép hai kiểu, như tên gợi hình đi kèm một chữ mô tả nhỏ phía dưới trên biển. Điều cần tránh là chọn kiểu theo cảm giác rồi mới phát hiện nó không hợp kế hoạch mở rộng của mình.
Tên người và tên địa danh: gần gũi nhưng cần nghĩ xa
Tên theo người sáng lập là kiểu quen thuộc nhất của hàng quán Việt: gọi theo tên chủ, theo vai trong gia đình như cô, dì, chú, bà. Kiểu này cho khách cảm giác có một người thật đứng bếp, nên hợp với quán ăn, tiệm may, tiệm bánh truyền thống. Mặt trái là tên người rất dễ trùng, vì số tên gọi phổ biến không nhiều; và khi tiệm được bán lại, chuyển cho con cháu hay có người góp vốn, cái tên gắn với một người cụ thể có thể trở nên khó xử.
Tên địa danh dùng tên sông, tên chợ, tên phố, tên làng. Nó gợi gốc gác và giúp khách trong vùng định vị nhanh. Rủi ro nằm ở hai chỗ. Một là tên quá hẹp: quán mang tên một con hẻm ở Đà Nẵng mà mở thêm cơ sở ở Hà Nội thì cái tên mất nghĩa. Hai là tên vùng gắn với đặc sản đã nổi tiếng có thể đụng chỉ dẫn địa lý hoặc nhãn hiệu tập thể của vùng đó; dùng tên vùng cho sản phẩm không làm ở vùng đó là gây hiểu lầm cho khách.
Nếu chọn hai kiểu này, hãy trả lời trước hai câu: năm năm nữa tiệm có còn ở chỗ này và do người này đứng không; và tên vùng mình định dùng có đang được bảo hộ cho loại sản phẩm mình bán không. Câu thứ hai cần tra ở nguồn chính thức, không hỏi chatbot.
Tên mô tả, gợi hình và ghép từ: ba kiểu nhiều tiệm chọn nhất
Tên mô tả nói thẳng bán gì. Ưu điểm là khách đọc là hiểu, rất hợp với cơ sở mới chưa ai biết. Nhược điểm là tên mô tả thuần tuý gần như không có khả năng phân biệt, nên theo nguyên lý chung của luật sở hữu trí tuệ thường khó được bảo hộ làm nhãn hiệu, và đối thủ cũng có quyền dùng những chữ mô tả đó.
Tên gợi hình dùng một hình ảnh thay cho lời giải thích. Một chữ gợi khói bếp, gợi buổi sáng, gợi một loài cây quen thuộc tạo không khí cho tiệm. Kiểu này dễ nhớ và có khoảng trống để kể chuyện, nhưng thường cần một chữ mô tả nhỏ đi kèm trên biển để khách biết bán gì.
Tên ghép từ nối hai chữ thành một nhịp. Hai tiếng thuần Việt ghép lại, một chữ về phẩm chất và một chữ về sự vật, cho tên ngắn và có nhịp. Rủi ro lớn nhất là những tổ hợp đẹp quá dễ nghĩ ra, nên rất nhiều cơ sở đã dùng; chatbot AI cũng hay quay về đúng những tổ hợp đó.
Ba kiểu này có thể phối với nhau. Cách phổ biến là tên gợi hình hoặc ghép từ làm phần chính, tên mô tả làm dòng phụ. Phần chính mang khả năng phân biệt, phần phụ giúp khách hiểu. Khi nộp đơn nhãn hiệu, phần phân biệt là phần quyết định; nguyên lý cụ thể có ở danh mục bảo vệ thương hiệu.
Từ tự tạo và tên viết tắt: hai cực đối lập
Từ tự tạo là một chuỗi âm tiết không có sẵn trong từ điển, được ghép hoặc biến đổi từ các chữ có nghĩa. Lợi thế lớn nhất là khả năng phân biệt cao: ít ai dùng trùng, dễ giữ tên miền và tên tài khoản mạng xã hội, và theo nguyên lý chung thường thuận lợi hơn khi xét đăng ký nhãn hiệu. Cái giá là khách không hiểu ngay, nên bạn phải dùng câu khẩu hiệu, hình ảnh và nhiều lần tiếp xúc để lấp nghĩa cho cái tên. Kiểu này hợp với sản phẩm bán qua mạng, bán đi nhiều tỉnh, hoặc doanh nghiệp tính chuyện đi xa.
Với người Việt, từ tự tạo có thêm một rủi ro riêng: viết không dấu thì người đọc dễ tự thêm dấu theo cách của mình, mỗi người đọc một kiểu. Khi tạo từ mới, hãy chọn chuỗi chỉ có một cách đọc tự nhiên.
Tên viết tắt là cực ngược lại. Nhiều công ty chọn viết tắt chữ cái đầu của tên dài trên giấy phép, nhưng ba bốn chữ cái rời rạc không gợi hình ảnh nào, rất khó nhớ và dễ trùng với hàng nghìn tổ hợp khác. Viết tắt chỉ phát huy khi tên đầy đủ đã nổi tiếng từ trước. Với cơ sở nhỏ đang bắt đầu, tên viết tắt hầu như không bao giờ là lựa chọn tốt cho biển hiệu và bao bì.
Chọn kiểu theo tình huống của bạn
Không có công thức cứng, nhưng tình huống kinh doanh loại trừ được khá nhiều kiểu. Bảng dưới là gợi ý để bắt đầu thảo luận, không phải quy tắc.
| Tình huống | Kiểu nên cân nhắc | Kiểu nên dè chừng |
|---|---|---|
| Quán ăn một điểm, khách quanh khu phố | Tên người, gợi hình, địa danh gần | Từ tự tạo khó đọc |
| Cơ sở sản xuất bán qua mạng đi nhiều tỉnh | Từ tự tạo, ghép từ, gợi hình | Tên một con hẻm, tên viết tắt |
| Dịch vụ cần lòng tin như lớp học, tiệm sửa chữa | Mô tả kèm gợi hình, tên người | Tên quá bay bổng không rõ dịch vụ |
| Định mở nhiều chi nhánh hoặc nhượng quyền | Từ tự tạo, ghép từ có phân biệt cao | Tên người, tên địa danh hẹp |
| Sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu | Gợi hình kèm tên vùng ở dòng phụ | Dùng tên vùng làm phần chính khi chưa tra |
Khi phân vân giữa hai kiểu, hãy tự hỏi: khách đầu tiên nghe tên này sẽ ở đâu, qua kênh nào. Nếu họ gặp tên trên biển ngay trước cửa, kiểu dễ hiểu có lợi. Nếu họ gặp tên trên màn hình điện thoại giữa hàng trăm cửa hàng khác, kiểu khác biệt có lợi hơn.
Bốn hiểu lầm hay gặp khi chọn kiểu tên
Tên phải có nghĩa thì khách mới nhớ. Khách nhớ tên vì gặp nhiều lần và vì trải nghiệm ở tiệm, không chỉ vì nghĩa của chữ. Một từ tự tạo dễ đọc, xuất hiện nhất quán trên biển, ly, túi và tin nhắn, sau vài tháng có thể dễ nhớ hơn một tên có nghĩa nhưng chung chung.
Tên càng dài càng nói được nhiều. Tên dài thường bị khách rút gọn theo cách của họ, và cách rút gọn đó có khi trùng với tiệm khác. Phần cần nói thêm nên nằm ở dòng mô tả hoặc câu khẩu hiệu, để tên chính được ngắn.
Tên tiếng nước ngoài nghe chuyên nghiệp hơn. Với khách lớn tuổi hoặc khách ở tỉnh, tên nước ngoài có thể làm họ ngại gọi tên, ngại hỏi đường. Chuyên nghiệp đến từ sự nhất quán và chất lượng, không đến từ ngôn ngữ của cái tên. Danh mục này có bài riêng về tên tiếng Anh cho tiệm Việt.
Chọn kiểu nào cũng được, miễn tên hay. Kiểu tên quyết định cách bạn bảo vệ và mở rộng thương hiệu về sau. Một tên mô tả hay đến mấy vẫn khó ngăn đối thủ dùng những chữ tương tự; một tên địa danh hẹp vẫn gây khó khi ra tỉnh khác. Chọn kiểu là quyết định chiến lược, không chỉ là sở thích.
Dùng chatbot AI thử cùng một ý tưởng theo nhiều kiểu
Cách nhanh nhất để chọn kiểu là nhìn tận mắt cùng một tiệm khoác bảy cái tên khác nhau. Bạn có thể làm việc này trong một buổi tối với chatbot AI:
- Dán bản mô tả tiệm, yêu cầu chatbot đưa ba tên cho mỗi kiểu trong bảy kiểu, ghi rõ kiểu của từng tên.
- Yêu cầu thêm: với mỗi kiểu, viết hai câu về rủi ro của kiểu đó đối với chính tiệm này, dựa trên kế hoạch mở rộng trong bản mô tả.
- In hoặc chép 21 tên ra giấy, không ghi kiểu, đưa cho vài khách quen chọn năm tên họ thấy hợp nhất.
- Đếm xem năm tên được chọn rơi vào kiểu nào nhiều nhất. Đó là tín hiệu tốt về kiểu tên khách của bạn dễ đón nhận.
- Quay lại chatbot, xin danh sách sâu hơn chỉ cho một hai kiểu được chọn, rồi lọc, đọc thử và tra trùng như quy trình thường lệ.
Trong buổi thử này, đừng đưa vào chatbot tên khách quen hay thông tin liên lạc của họ. Bạn chỉ cần kết quả đếm, không cần ghi ai chọn gì. Và nhớ rằng mọi tên chatbot đưa ra, kể cả những tên nghe rất mới, đều có thể đã có người dùng.
Câu hỏi thường gặp
Kiểu tên nào dễ đăng ký nhãn hiệu nhất?
Theo nguyên lý chung, từ tự tạo và tên gợi hình không mô tả trực tiếp sản phẩm thường có khả năng phân biệt cao hơn nên thuận lợi hơn. Tên mô tả thuần tuý thường khó. Tuy vậy kết quả từng đơn còn phụ thuộc nhãn hiệu đã có trước, nên luôn tra cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ.
Đặt tên tiệm theo tên mình có rủi ro gì không?
Rủi ro chính là dễ trùng với người cùng tên trong ngành và khó tách khi tiệm đổi chủ hay có người góp vốn. Nếu vẫn thích, hãy thêm một chi tiết riêng như biệt danh hay một chữ gợi hình để tên có khả năng phân biệt hơn.
Có nên dùng tên địa danh nổi tiếng cho sản phẩm của mình?
Chỉ nên dùng khi sản phẩm thật sự gắn với vùng đó, và phải tra xem tên vùng có đang được bảo hộ chỉ dẫn địa lý hay nhãn hiệu tập thể cho loại sản phẩm này không. Dùng tên vùng cho hàng không làm ở đó dễ gây hiểu lầm cho khách và vướng quy định.
Từ tự tạo có làm khách khó nhớ không?
Lúc đầu có, vì cái tên chưa mang nghĩa gì. Bù lại, sau vài lần tiếp xúc, tên lạ thường dễ nhớ hơn tên chung chung vì nó không bị lẫn. Hãy chọn từ có một cách đọc duy nhất và đi kèm một dòng mô tả trong giai đoạn đầu.
Có thể đổi kiểu tên sau vài năm không?
Có, nhưng tốn kém hơn nhiều so với chọn đúng từ đầu: phải làm lại biển, bao bì, tài khoản mạng, giấy tờ và giải thích với khách quen. Danh mục làm mới và đổi tên thương hiệu của trang hướng dẫn cách đổi mà ít mất khách.