Chấm điểm tên thương hiệu bằng một bảng tiêu chí cố định giúp bạn chọn tên bằng lý do thay vì bằng cảm giác của người nói to nhất. Tám tiêu chí đủ dùng cho tiệm và doanh nghiệp nhỏ: dễ đọc, dễ viết, dễ nhớ, khác biệt trong ngành, hợp tính cách thương hiệu, hợp kế hoạch mở rộng, không có nghĩa xấu, và còn trống để dùng. Mỗi tiêu chí chấm từ 1 đến 5, nhân trọng số tuỳ ngành, cộng lại.
Bảng chấm phát huy nhất khi bạn có một danh sách mười đến hai mươi tên do chatbot AI và người nhà cùng gợi ý. Bài này đưa bảng mẫu với tên giả định, cách đặt trọng số, các tiêu chí loại thẳng không cần chấm, và những chỗ không nên để AI tự chấm thay bạn.
Vì sao cần chấm thay vì chọn theo cảm giác
Khi bàn tên, người ta hay bị kéo bởi hai thứ: cái tên nghe lần đầu thấy hay, và cái tên của người có tiếng nói lớn trong nhà hay trong nhóm. Cả hai đều không nói gì về việc khách có đọc được, nhớ được, tìm được cái tên đó hay không. Một cái tên nghe sang trong phòng họp có thể bị khách gõ sai mỗi ngày trên ứng dụng giao hàng.
Bảng chấm buộc mọi người nói cùng một ngôn ngữ. Thay vì “tên này không hay”, người góp ý phải chỉ ra tên đó yếu ở tiêu chí nào và vì sao. Thay vì “tên này sang”, phải nói rõ nó hợp tính cách nào trong bản mô tả. Cách nói này giảm cãi vã và làm lộ ra những điểm yếu thật.
Bảng chấm cũng giúp bạn dùng AI đúng chỗ. Chatbot có thể chấm sơ bộ một số tiêu chí như độ dài, nguy cơ đọc sai, nghĩa khi bỏ dấu. Nhưng những tiêu chí như khác biệt với tiệm trong vùng hay còn trống để dùng thì nó không biết, và bạn phải tự chấm từ quan sát và tra cứu thật. Tách rõ ai chấm cột nào là cách tránh giao nhầm việc cho máy.
Tám tiêu chí và câu hỏi để chấm từng tiêu chí
Dễ đọc. Đọc một lần, người nghe có nói lại đúng không? Chấm thấp nếu có âm dễ lẫn giữa các vùng miền hoặc chuỗi thanh khó đọc liền.
Dễ viết. Nghe qua điện thoại, người ta có viết đúng không? Có gõ được không dấu mà vẫn ra đúng tên không?
Dễ nhớ. Sau một ngày, người được nghe tên một lần còn nhớ lại được không? Tên ngắn, có hình ảnh thường được điểm cao.
Khác biệt trong ngành. Trong bán kính vài cây số và trên các sàn bán hàng, có bao nhiêu cơ sở cùng ngành dùng chữ tương tự? Càng nhiều càng thấp điểm.
Hợp tính cách. Tên có gợi đúng ba tính từ trong bản mô tả thương hiệu không? Một tiệm muốn mộc mạc mà tên nghe như khách sạn là lệch.
Hợp kế hoạch mở rộng. Tên có còn đúng khi bán thêm sản phẩm khác, mở ở tỉnh khác, bán qua mạng không?
Không có nghĩa xấu. Đọc lái, bỏ dấu, đọc theo giọng vùng khác, đọc theo tiếng nước ngoài thông dụng có ra nghĩa xấu không?
Còn trống để dùng. Kết quả tra nhãn hiệu, tên doanh nghiệp, tên miền, tên tài khoản mạng xã hội ra sao? Tiêu chí này chấm sau cùng, khi danh sách đã ngắn.
Bảng chấm mẫu với ba tên giả định
Ví dụ giả định: một quán cơm nhà ở Hải Phòng, muốn tính cách ấm áp, gọn gàng, đáng tin, có ý định mở thêm một điểm trong ba năm. Ba tên dưới đây đều do bài tự đặt để minh hoạ, chưa tra trùng. Thang điểm 1 đến 5, trọng số ghi trong ngoặc.
| Tiêu chí (trọng số) | Bếp Mẹ Gạo | Nồi Đất Đỏ | Cơm Hạ Lý |
|---|---|---|---|
| Dễ đọc (×2) | 5 | 4 | 4 |
| Dễ viết (×2) | 4 | 4 | 3 |
| Dễ nhớ (×2) | 4 | 5 | 3 |
| Khác biệt trong ngành (×3) | 2 | 4 | 3 |
| Hợp tính cách (×2) | 5 | 4 | 3 |
| Hợp kế hoạch mở rộng (×2) | 4 | 4 | 2 |
| Không nghĩa xấu (×1) | 5 | 5 | 5 |
| Tổng có trọng số | 58 | 64 | 48 |
Trong ví dụ, tên có tổng cao nhất thắng nhờ điểm khác biệt, dù tên kia đọc dễ hơn một chút. Tên gắn địa danh mất điểm ở kế hoạch mở rộng vì sang điểm thứ hai ở khu khác thì tên không còn đúng. Cột “còn trống để dùng” chưa có trong bảng vì chỉ chấm cho hai ba tên cuối, sau khi tra cứu.
Đặt trọng số theo ngành và kênh bán
Trọng số cho biết tiêu chí nào quan trọng với riêng bạn. Quán ăn sống nhờ khách quanh khu và tài xế giao hàng thì dễ đọc, dễ viết nên nặng ký. Cơ sở sản xuất bán qua mạng đi nhiều tỉnh thì khác biệt trong ngành và hợp kế hoạch mở rộng nặng hơn, vì khách chọn giữa rất nhiều gian hàng trên màn hình. Dịch vụ cần lòng tin như lớp học hay tiệm sửa chữa thì hợp tính cách được tăng trọng số.
Cách đặt trọng số đơn giản: chia các tiêu chí thành ba mức, rất quan trọng nhân ba, quan trọng nhân hai, nên có nhân một. Đừng để tất cả cùng một mức, vì như vậy bảng chấm mất tác dụng. Hãy chốt trọng số trước khi chấm bất kỳ tên nào; đổi trọng số sau khi đã thấy điểm là cách vô thức đẩy tên mình thích lên đầu.
Nếu có nhiều người cùng chấm, như vợ chồng cùng mở tiệm hay ba người góp vốn, mỗi người chấm riêng rồi mới so. Chỗ điểm chênh nhau từ hai bậc trở lên là chỗ đáng bàn, vì nó cho thấy mọi người đang hiểu tiêu chí khác nhau hoặc hình dung tiệm khác nhau.
Tiêu chí loại thẳng: gặp là gạch, không cần chấm
Một số lỗi nặng tới mức không cần chấm điểm, vì không tổng điểm nào bù được. Loại những tên này trước khi lập bảng để tiết kiệm thời gian.
- Tên giống hoặc gần giống tên một thương hiệu đã nổi tiếng, kể cả chỉ khác một chữ cái hay một dấu.
- Tên trùng với tiệm cùng ngành trong cùng khu vực mà bạn đã biết.
- Tên có cách đọc lái hoặc cách đọc khi bỏ dấu ra nghĩa thô tục, xúc phạm.
- Tên dùng tên vùng gắn với đặc sản nổi tiếng trong khi sản phẩm của bạn không làm ở vùng đó.
- Tên hứa hẹn điều bạn không làm được, như chữ gợi chữa bệnh cho một tiệm làm đẹp.
- Tên chứa từ ngữ có thể bị coi là trái thuần phong mỹ tục hoặc liên quan tới nhân vật lịch sử, tổ chức nhà nước theo cách không phù hợp. Nhóm này cần đọc kỹ quy định hiện hành về đặt tên.
Danh sách loại thẳng nên được ghi lại cùng lý do, để khi ai đó trong nhà hỏi “sao gạch tên đó”, bạn có câu trả lời ngay mà không phải tranh luận lại từ đầu.
Nhờ AI chấm sơ bộ và những cột không nên tin
Chatbot AI có ích ở các cột dễ đọc, dễ viết và không nghĩa xấu, vì đó là những việc nó làm nhanh và kỹ: liệt kê các cách đọc sai, cách gõ sai, cách hiểu khi bỏ dấu. Câu lệnh gợi ý: “Dưới đây là 12 tên và bản mô tả thương hiệu. Chấm mỗi tên theo ba tiêu chí dễ đọc, dễ viết, không nghĩa xấu, thang 1 đến 5. Với mỗi điểm dưới 4, ghi một câu giải thích cụ thể. Không chấm các tiêu chí khác.”
Cột hợp tính cách thì AI có thể góp một ý kiến, nhưng bạn nên tự chấm vì bạn hiểu khách của mình hơn. Cột khác biệt trong ngành và cột còn trống để dùng thì không nên để AI chấm: nó không biết tiệm bên kia đường tên gì, và nó không tra được cơ sở dữ liệu nhãn hiệu một cách đáng tin. Một điểm 5 do chatbot cho ở hai cột này có thể làm bạn yên tâm sai chỗ.
Khi dán danh sách tên và bản mô tả vào chatbot, chỉ cần tính cách, khách hàng, kế hoạch; không cần doanh thu hay tên người góp vốn. Nếu đang cân nhắc tên có gắn họ tên thật của người trong gia đình, có thể thay bằng ký hiệu khi hỏi về các tiêu chí không liên quan tới chính cái tên.
Ba lỗi hay gặp khi dùng bảng chấm
Chấm khi đã có tên mình thích. Người chấm vô thức nâng điểm tên mình đề xuất và hạ điểm tên còn lại. Cách giảm là viết các tên ra giấy không ghi người đề xuất, xáo thứ tự, mỗi người chấm riêng trong cùng một buổi.
Chấm một tiêu chí bằng cảm giác của tiêu chí khác. Thấy một tên khó đọc rồi chấm luôn thấp ở cột dễ nhớ và hợp tính cách là lỗi rất phổ biến. Hãy chấm theo cột, đi hết một tiêu chí cho mọi tên rồi mới sang tiêu chí sau, thay vì chấm hết một tên rồi sang tên khác.
Coi bảng chấm là phán quyết cuối. Bảng chấm chỉ tốt bằng tiêu chí và trọng số bạn đặt ra. Nếu kết quả khiến cả nhà thấy sai, hãy xem lại tiêu chí có thiếu điều gì quan trọng không, thay vì cố chấp theo con số hoặc lặng lẽ sửa điểm cho khớp ý mình.
Sau khi chấm: còn ba tên thì làm gì tiếp
Bảng chấm cho bạn danh sách ngắn, không cho bạn tên chốt. Ba việc còn lại quyết định:
- Tra trùng ba tên điểm cao nhất ở các nguồn chính thức: cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ, cổng đăng ký doanh nghiệp, bản đồ, sàn bán hàng, mạng xã hội, tên miền. Chấm cột “còn trống để dùng”.
- Thử ba tên với mười khách thật bằng câu hỏi không dẫn dắt, như hỏi họ đoán tiệm bán gì và ở mức giá nào.
- Phác nhanh ba tên trên một tấm biển, một chiếc ly, một tin nhắn trả lời khách để thấy tên sống ngoài đời ra sao. Có thể dùng công cụ tạo ảnh để dựng hình thử, nhưng đó chỉ là hình nháp.
- Cộng lại điểm, chọn tên chính và tên dự phòng, ghi hồ sơ kèm bảng chấm và kết quả tra cứu.
Giữ bảng chấm cùng hồ sơ tên. Khi sau này đặt tên dòng sản phẩm mới hay chi nhánh, bạn dùng lại đúng bảng tiêu chí và trọng số, chỉ cần chỉnh nhẹ, và các tên mới sẽ nhất quán với tên chính.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đặt tiêu chí “nghe sang” vào bảng chấm không?
Nên thay bằng tiêu chí hợp tính cách, vì “sang” chỉ là một trong nhiều tính cách có thể có. Một tiệm muốn gần gũi mà tên quá sang có thể làm khách quen ngại bước vào. Hãy chấm theo ba tính từ đã chọn trong bản mô tả thương hiệu.
Tổng điểm cao nhất có nhất thiết phải là tên được chọn?
Không nhất thiết. Bảng chấm giúp loại tên yếu và làm rõ lý do, nhưng hai tên chênh vài điểm thì nên để thử với khách và tra trùng quyết định. Điều quan trọng là quyết định cuối có lý do ghi lại được.
Bao nhiêu người nên tham gia chấm điểm?
Từ hai đến năm người là vừa: chủ cơ sở, người cùng góp vốn, một nhân viên lâu năm, có thể thêm một khách quen. Nhiều hơn thì mất thời gian tổng hợp. Mỗi người chấm riêng trước rồi mới so để không bị ảnh hưởng lẫn nhau.
Chatbot AI chấm điểm có khách quan hơn người không?
Không hẳn. Chatbot không thiên vị tên của ai, nhưng nó không biết thị trường quanh bạn và có thể tự tin sai ở các tiêu chí cần dữ liệu thật. Dùng nó cho các tiêu chí ngôn ngữ như dễ đọc, nghĩa khi bỏ dấu; tự chấm phần còn lại.
Bảng chấm có dùng được cho tên dòng sản phẩm không?
Có, với một chút điều chỉnh: thêm tiêu chí hợp với tên chính và bớt trọng số khác biệt trong ngành, vì tên dòng sản phẩm luôn đi kèm thương hiệu mẹ. Bài kiến trúc thương hiệu trong danh mục này bàn kỹ cách tên mẹ và tên con đi với nhau.
Bao lâu nên chấm lại tên đã dùng?
Không cần chấm lại định kỳ. Chỉ nên đánh giá lại khi có thay đổi lớn như mở rộng sang ngành khác, ra tỉnh khác, phát hiện trùng tên, hoặc khách thường xuyên gọi sai tên. Khi đó danh mục làm mới thương hiệu của trang sẽ hữu ích hơn.