Chọn logo đúng cách là chấm các phương án theo việc logo phải làm, rồi thử chúng trên đồ thật của tiệm, chứ không chọn bằng cảm giác khi nhìn trên màn hình to. Rất nhiều logo trông tuyệt trên tệp trình bày của designer nhưng lọt thỏm trên tem dán, mờ trên áo thêu, hoặc khó đọc trên biển khi đứng bên kia đường. Bạn chỉ phát hiện ra điều đó nếu chủ động thử.
Bài này dành cho lúc designer vừa gửi hai, ba phương án và bạn phải chọn. Bạn sẽ có một bảng chấm năm tiêu chí, các phép thử đơn giản làm được tại tiệm, cách hỏi ý kiến đúng người, và cách dùng AI để dựng hình thử và tóm ý kiến khách. Phần góp ý cho designer sau khi chọn có bài riêng trong danh mục. Bài kiểm tra logo dành cho người làm nghề thì nằm ở trang AI Đồ Hoạ.
Đừng chọn logo trên màn hình to
Tệp trình bày phương án thường đặt logo giữa một nền sạch, cỡ lớn, có khi kèm vài hình thử đẹp mắt. Đó là cách trình bày hợp lý của designer, nhưng nó không giống đời thật của tiệm bạn. Ở đời thật, logo nằm trên một chiếc tem bị dán lệch, trên một tấm biển bám bụi, trên một ảnh đại diện nhỏ giữa danh sách hàng chục tiệm khác.
Thêm một cái bẫy: phương án nào được trình bày đầu tiên hoặc to nhất thường được thích hơn. Nếu phương án có nhiều màu, nhiều chi tiết, nó dễ gây ấn tượng ở cỡ lớn, trong khi phương án gọn hơn lại tỏ ra mạnh hơn khi thu nhỏ. Vì vậy bước đầu tiên là gác cảm giác ban đầu sang một bên, ghi lại phương án mình thích ngay lúc đầu, rồi đi chấm có hệ thống.
Cũng đừng chọn trong một buổi. Nhìn lại vào sáng hôm sau, khi mắt đã nghỉ, nhiều người thấy cảm nhận đổi hẳn. Một logo sẽ đi cùng tiệm nhiều năm xứng đáng có hai, ba ngày để cân nhắc.
Bảng chấm năm tiêu chí
Chấm mỗi phương án theo thang ba mức: tốt, tạm, kém. Không cần cộng điểm; mục đích là thấy rõ điểm mạnh yếu của từng phương án. Tiêu chí nào là bắt buộc với tiệm bạn thì đánh dấu riêng.
| Tiêu chí | Câu hỏi để chấm | Cách kiểm nhanh |
|---|---|---|
| Đọc được ở cỡ nhỏ | Thu nhỏ còn cỡ tem, ảnh đại diện, tên vẫn đọc được không | In ra giấy cỡ móng tay, đứng cách một sải tay nhìn |
| Chạy được một màu | Chuyển hết sang đen trên nền trắng, còn nhận ra không | Chụp màn hình rồi chuyển ảnh đen trắng trên điện thoại |
| Hợp tính cách tiệm | Có gợi đúng ba tính từ trong brief không | Che tên, hỏi người lạ logo này gợi cảm giác gì |
| Khác tiệm xung quanh | Đặt cạnh biển các tiệm cùng ngành có lẫn không | Ghép vào ảnh chụp dãy phố hoặc danh sách cửa hàng trên ứng dụng |
| Dùng được lâu | Có bám mốt nhất thời không, mở chi nhánh có hợp không | Hỏi designer phần nào dễ cũ, hình dung logo trên biển chi nhánh thứ hai |
Sau khi chấm, thường sẽ có một phương án yếu rõ rệt ở tiêu chí bắt buộc; loại nó trước. Giữa những phương án còn lại, cảm giác của bạn bây giờ mới là yếu tố quyết định, và lúc này cảm giác đó đáng tin hơn nhiều so với lúc mới mở tệp.
Thử cỡ nhỏ và thử một màu
Hai phép thử này loại được nhiều phương án nhất mà gần như không tốn gì. Với cỡ nhỏ, bạn có thể in tệp ra giấy thường ở vài kích thước: cỡ tem ba bốn centimet, cỡ danh thiếp, cỡ móng tay. Cắt ra, dán lên đúng vật sẽ mang logo, đứng cách một khoảng như khách thường đứng và nhìn. Với ảnh đại diện, ghép logo vào một ô tròn rồi xem trên điện thoại giữa các ảnh khác trong danh bạ.
Với một màu, chuyển tệp sang đen trắng, rồi thử thêm trắng trên nền tối, vì tiệm của bạn có thể có túi đen, áo tối màu hay biển nền sẫm. Phương án dựa vào chuyển sắc hoặc phân biệt các phần bằng màu sẽ lộ ngay điểm yếu. Nếu designer đã gửi sẵn bản một màu, vẫn nên tự kiểm vì đôi khi bản đó được làm vội.
Ghi kết quả từng phép thử vào bảng chấm. Nếu một phương án bạn rất thích nhưng trượt phép thử cỡ nhỏ, chưa cần bỏ ngay: hỏi designer xem có thể làm một bản rút gọn cho cỡ nhỏ mà vẫn giữ tinh thần không. Nhiều logo tốt có hai phiên bản như vậy.
Thử trên biển, ly, túi, áo
Phép thử trên đồ thật cho bạn cảm giác gần nhất với việc khách sẽ thấy gì. Làm theo các bước sau, mất khoảng một buổi chiều.
- Lập danh sách năm, sáu đồ vật logo sẽ xuất hiện nhiều nhất, lấy từ bảng điểm chạm đã làm khi viết brief.
- Chụp ảnh từng vật trong ánh sáng thật của tiệm: chiếc ly trên quầy, túi giấy trên tay khách, tạp dề nhân viên, mặt tiền nhìn từ bên kia đường.
- In các phương án ra giấy, cắt đúng cỡ dự kiến, dán thử lên vật thật rồi chụp lại. Cách thủ công này cho cảm giác về chất liệu tốt hơn ghép trên máy.
- Với biển hiệu, ghép phương án vào ảnh mặt tiền bằng ứng dụng chỉnh ảnh trên điện thoại, xem cả ảnh ban ngày lẫn ban đêm.
- Đặt các ảnh thử của cùng một vật cạnh nhau để so giữa các phương án, thay vì xem hết đồ của một phương án rồi mới sang phương án khác.
- Ghi lại những điều bất ngờ: logo đẹp trên ly nhưng mất hút trên túi kraft, hay chữ bị nếp gấp của tạp dề làm méo.
Nếu bạn muốn xem hình thử chỉn chu hơn, có thể nhờ designer làm vài hình thử trên đúng các vật bạn liệt kê. Đây là yêu cầu hợp lý, nhưng nên nói từ lúc thoả thuận để không phát sinh.
Hỏi ai, và đừng hỏi ai
Hỏi vài khách quen, từng người một. Đưa các phương án cho khách quen xem riêng, hỏi "nhìn cái này anh chị thấy tiệm thế nào" chứ không hỏi "thích cái nào". Câu hỏi thứ hai cho ra sở thích cá nhân, câu thứ nhất cho ra cảm nhận về tiệm.
Hỏi nhân viên đứng quầy. Họ là người gặp khách nhiều nhất và mặc đồng phục mỗi ngày. Họ thường thấy những vấn đề thực dụng mà chủ không để ý, như logo trên áo trông thế nào khi cúi người.
Hỏi người làm in, làm biển quen của tiệm. Họ nhìn phương án là biết cái nào sẽ gây khó khi sản xuất, cái nào lên đẹp trên chất liệu bạn hay dùng.
Đừng đưa vào nhóm chat gia đình để bỏ phiếu. Bỏ phiếu đông người thường chọn ra phương án an toàn nhất hoặc phương án của người nói to nhất. Và khi đã bỏ phiếu, người thua cuộc dễ phật ý với logo suốt nhiều năm.
Đừng hỏi quá nhiều người. Chừng năm đến mười người có liên quan là đủ để thấy xu hướng. Hỏi hàng chục người chỉ thêm nhiễu, và cuối cùng bạn vẫn phải tự quyết.
Đừng gửi phương án công khai trước khi chốt. Đăng các phương án lên trang mạng để khách chọn có thể vui, nhưng bạn để lộ hướng nhận diện trước khi tra trùng và có thể bị người khác dùng trước.
Dùng AI dựng hình thử và tóm ý kiến
Công cụ tạo ảnh có thể giúp bạn hình dung nhanh logo trên những vật bạn chưa có: biển hộp đèn tương lai, hộp quà Tết, xe giao hàng. Bạn tải ảnh vật thật hoặc mô tả bằng lời, rồi ghép phương án vào. Kết quả không chính xác như hình thử của designer nhưng đủ để cảm nhận. Nhớ rằng logo của bạn chưa công bố; nếu tải tệp phương án lên công cụ, đọc điều khoản về lưu trữ ảnh tải lên ở phiên bản hiện hành.
Khi đã gom được ý kiến của khách quen, nhân viên, người làm in, bạn có thể ghi lại nguyên văn, bỏ tên người nói, rồi dán vào chatbot AI với câu lệnh: "Dưới đây là ý kiến của mười người về ba phương án logo A, B, C. Gom thành bảng: mỗi phương án được khen điều gì, bị chê điều gì, những ý kiến nào lặp lại từ nhiều người. Không đưa ra lời khuyên chọn phương án nào."
Câu cuối trong câu lệnh quan trọng. Bạn cần chatbot sắp xếp ý kiến, không cần nó quyết thay. Đọc bảng tổng hợp cạnh bảng chấm năm tiêu chí và ảnh thử trên đồ thật; ba nguồn này đặt cạnh nhau thường làm phương án đúng lộ ra khá rõ.
Nếu sau tất cả vẫn phân vân giữa hai phương án gần bằng nhau, hỏi designer phương án nào họ tin hơn và vì sao. Họ đã nhìn hàng trăm logo trên đồ thật; ý kiến của họ là một nguồn đáng nghe, dù quyết định cuối thuộc về bạn.
Ghi lại quyết định và lý do chọn
Khi đã chọn xong, viết ra vài dòng: chọn phương án nào, vì sao, những phương án khác bị loại vì điều gì, ai đã được hỏi ý kiến. Việc này nghe thừa nhưng có ích theo nhiều cách. Nó giúp bạn tự kiểm lại rằng mình chọn vì lý do thật chứ không vì phương án đó được trình bày đẹp hơn.
Nó cũng giúp khi có người trong nhà hay đối tác hỏi lại "sao không chọn cái kia". Thay vì tranh luận theo cảm giác, bạn đưa ra bảng chấm và ảnh thử trên đồ thật. Những tài liệu này cũng là đầu vào tốt cho vòng góp ý tiếp theo với designer, vì nó nói rõ phương án được chọn còn yếu ở tiêu chí nào.
Cuối cùng, lưu bảng chấm, ảnh thử, ghi chú lý do cùng thư mục với brief và các phương án. Đó là một phần hồ sơ hình thành logo, có ích khi sau này làm mới thương hiệu, mở chi nhánh, hoặc cần chứng minh quá trình sáng tạo. Trước khi in ấn hàng loạt, nhớ tra trùng logo đã chọn; danh mục kiểm tra trùng tên và sàng lọc rủi ro trên trang có hướng dẫn chi tiết cho người chủ.
Câu hỏi thường gặp
Designer nên gửi bao nhiêu phương án logo để chọn?
Hai đến ba phương án được làm kỹ thường tốt hơn mười phương án làm vội. Số phương án nên được ghi trong thoả thuận từ đầu. Nhiều quá khiến bạn khó chọn và mỗi phương án ít được đầu tư.
Thích một phương án nhưng nó trượt phép thử cỡ nhỏ thì sao?
Hỏi designer có thể làm bản rút gọn cho cỡ nhỏ mà vẫn giữ tinh thần không. Nhiều logo có hai phiên bản: bản đầy đủ cho biển và ấn phẩm lớn, bản gọn cho tem, ảnh đại diện. Nếu không làm được, cân nhắc lại vì cỡ nhỏ thường là nơi logo xuất hiện nhiều nhất.
Có nên cho khách bình chọn logo trên trang mạng của tiệm?
Không nên trước khi chốt và tra trùng. Bình chọn công khai để lộ hướng nhận diện, có thể bị người khác dùng trước, và kết quả thường nghiêng về phương án gây ấn tượng nhất thời. Hỏi riêng vài khách quen cho bạn thông tin tốt hơn.
Có thể ghép phần hay của hai phương án thành một không?
Có thể đề nghị, nhưng nên nhường designer quyết cách làm. Ghép máy móc hai phương án thường cho ra một logo rối. Nói rõ bạn thích điều gì ở mỗi phương án, designer sẽ tìm cách đưa tinh thần đó vào một hướng thống nhất.
Chọn logo mất bao lâu là hợp lý?
Với tiệm nhỏ, vài ngày đến một tuần là vừa: đủ để chấm, thử trên đồ thật, hỏi ý kiến và nhìn lại khi mắt đã nghỉ. Kéo dài quá lâu làm designer mất nhịp, còn chọn trong một buổi thì dễ bị cảm giác ban đầu dẫn dắt.