Ảnh tham khảo là cách người chủ nói với designer những điều khó diễn đạt bằng lời: cảm giác ấm hay lạnh, mộc hay bóng bẩy, vui nhộn hay nghiêm túc. Một tập ảnh được chọn có chủ đích, kèm vài dòng chú thích, giúp designer bắt đúng hướng ngay vòng đầu. Một tập ảnh gom vội từ mạng, toàn logo của tiệm khác, lại dẫn cả hai bên đi lạc.
Bài này dành cho người đặt hàng chứ không dành cho người làm nghề. Bạn sẽ biết nên chụp gì từ chính tiệm mình, dùng công cụ tạo ảnh để dựng thêm hình gợi không khí ra sao, xếp ảnh thành ba nhóm thích, không thích, chưa chắc, và gửi cho designer theo cách họ dùng được. Kỹ thuật làm moodboard chuyên nghiệp của designer có ở trang AI Đồ Hoạ; ở đây chỉ là phần việc của bạn.
Vì sao "làm sao cho sang" chưa đủ
Hầu hết người chủ khi đặt logo đều mô tả mong muốn bằng những tính từ: sang, trẻ trung, gần gũi, chuyên nghiệp, có hồn. Vấn đề là mỗi người hình dung mỗi tính từ khác nhau. Với người này, "sang" là nền đen chữ vàng; với người khác, "sang" là nền trắng, chữ mảnh, nhiều khoảng trống. Designer nhận một chữ "sang" và phải đoán, đoán sai thì mất một vòng.
Ảnh giải quyết chuyện đó vì nó cụ thể. Khi bạn đưa ra ba tấm ảnh và nói "cảm giác như thế này", designer nhìn thấy chất liệu, màu, độ sáng, mật độ chi tiết mà bạn có lẽ không biết cách gọi tên. Họ cũng thấy được những thứ bạn không thích, nếu bạn chịu đưa cả ảnh không thích.
Nhưng ảnh cũng có mặt trái: nó gợi ý quá mạnh. Nếu bạn gửi ảnh logo của một tiệm khác và nói "giống thế này", designer bị kéo về phía sao chép, còn bạn có nguy cơ nhận một logo na ná người ta. Vì vậy nguyên tắc của bài này là: gửi ảnh về không khí, chất liệu, cảm giác; hạn chế tối đa ảnh logo có sẵn.
Gom ảnh từ đời thật trước khi mở công cụ tạo ảnh
Chất liệu tốt nhất cho logo là những thứ có thật trong tiệm và quanh tiệm bạn. Dành một buổi đi chụp theo danh sách dưới đây, bằng điện thoại là đủ.
- Chụp mặt tiền tiệm ở ba thời điểm: sáng, trưa, tối. Ánh sáng thật nơi logo sẽ được nhìn thấy quan trọng hơn bạn nghĩ.
- Chụp các vật dụng có câu chuyện: bộ chén cũ, chiếc tủ gỗ, cái cân, khuôn bánh, tấm vải trải bàn. Những vật này có hình dáng và màu riêng mà designer có thể lấy cảm hứng.
- Chụp chất liệu chính của sản phẩm: vỏ bánh, lớp men gốm, sợi vải, thớ gỗ, lá chuối gói hàng. Chụp gần, đủ sáng.
- Chụp khung cảnh xung quanh nếu nó gắn với tiệm: con hẻm, bến sông, dãy núi phía sau, hàng cây trước cửa.
- Chụp một vài tiệm cùng ngành ở khu bạn, chỉ để designer biết bạn sẽ đứng cạnh ai, không phải để làm theo.
- Chọn lại từ mười lăm đến hai mươi tấm, bỏ những tấm có mặt người rõ, có biển hiệu hay chữ của nơi khác.
Bộ ảnh này có giá trị hơn bất kỳ ảnh mạng nào, vì không tiệm nào khác có nó. Không hiếm khi ý tưởng cho logo đến từ đúng một chi tiết nhỏ trong ảnh chụp tiệm mà người chủ không hề để ý.
Dùng công cụ tạo ảnh để dựng bảng cảm hứng
Sau khi có ảnh thật, bạn có thể dùng công cụ tạo ảnh để bổ sung những thứ chưa có: không khí bạn muốn tiệm hướng tới, một bảng màu hình dung, một kiểu chất liệu bạn thích mà không chụp được. Công cụ tạo ảnh hợp với việc này vì bảng cảm hứng không cần chính xác, chỉ cần gợi.
Viết câu lệnh về không khí chứ không về logo. Ví dụ câu lệnh: "Ảnh chụp cận cảnh mặt bàn gỗ mộc trong một tiệm bánh nhỏ buổi sáng, ánh nắng xiên qua cửa sổ, vài chiếc hộp giấy nâu chưa in gì, tông màu kem và nâu ấm, cảm giác thủ công, gần gũi, không có chữ, không có biểu tượng." Một câu lệnh khác cho hướng ngược lại: "Cùng mặt bàn nhưng ánh sáng trắng, đồ vật xếp thẳng hàng, tông xám và trắng, cảm giác gọn gàng hiện đại." Đặt hai ảnh cạnh nhau giúp bạn tự nhận ra mình nghiêng về phía nào.
Tránh câu lệnh kiểu "logo giống tiệm X" hay ghi tên một hãng nổi tiếng. Không chỉ vì có thể vướng chuyện nhái, mà vì cách đó bỏ qua phần quý nhất là cảm giác riêng của tiệm bạn. Cũng tránh xin công cụ vẽ chữ: chữ tiếng Việt trong ảnh tạo ra thường sai dấu, dễ khiến bạn tưởng đó là gợi ý kiểu chữ.
Mỗi hướng tạo ba đến năm ảnh là đủ. Đừng sa vào tạo hàng trăm ảnh; bảng cảm hứng quá dày làm designer khó thấy điểm chung, và bạn cũng khó tự quyết.
Nếu công cụ cho tải ảnh lên để làm gợi ý, hãy kiểm ảnh trước khi tải: che mặt khách và nhân viên, cắt bỏ biển số xe, giấy tờ, hoá đơn có tên người hay sổ ghi chép để trên quầy. Ảnh chụp trong tiệm hay vô tình lọt những thứ đó vào góc khung. Điều khoản lưu trữ và sử dụng ảnh tải lên thay đổi theo từng công cụ và từng thời điểm, nên đọc phiên bản hiện hành trước khi dùng cho việc của tiệm.
Xếp ảnh thành ba nhóm: thích, không thích, chưa chắc
Phần nhiều người bỏ qua là nhóm "không thích". Với designer, biết bạn ghét gì có khi giúp ích hơn biết bạn thích gì, vì nó loại nhanh cả một vùng hướng đi.
| Nhóm | Nên chứa gì | Số lượng gợi ý |
|---|---|---|
| Thích | Ảnh chụp tiệm, chất liệu, không khí đúng cảm giác bạn muốn khách có | Tám đến mười hai tấm |
| Không thích | Ảnh có cảm giác bạn muốn tránh: quá bóng bẩy, quá trẻ con, quá u tối, quá giống chuỗi lớn | Bốn đến sáu tấm |
| Chưa chắc | Ảnh bạn thấy hay nhưng không biết có hợp tiệm không | Hai đến bốn tấm |
| Bối cảnh | Ảnh mặt tiền, khu phố, các tiệm cùng ngành xung quanh | Ba đến năm tấm |
Nhóm "chưa chắc" có ích theo cách riêng: nó mở cuộc trò chuyện. Designer có thể giải thích vì sao một hướng nào đó hợp hay không hợp, và bạn học được cách nhìn của họ. Đừng ép mình phân loại dứt khoát mọi tấm ảnh.
Nếu tiệm có hai người cùng quyết, mỗi người nên tự xếp ảnh riêng trước rồi mới so với nhau. Những tấm một người để ở nhóm thích còn người kia để ở nhóm không thích chính là chỗ cần nói chuyện cho ra lẽ trước khi gửi designer, thay vì để designer đứng giữa hai ý kiến.
Viết một dòng chú thích cho mỗi ảnh
Chỉ ra phần bạn thích. Một tấm ảnh chứa nhiều thứ. "Thích màu nâu của lớp vỏ bánh, không quan tâm cái đĩa" giúp designer biết nhìn vào đâu.
Nói cảm giác bằng lời của bạn. Không cần thuật ngữ. "Nhìn vào thấy muốn ngồi lâu", "giống bếp nhà ngoại", "sạch như phòng khám, không muốn vậy" đều là chú thích tốt.
Ghi nguồn ảnh. Ảnh tự chụp, ảnh tạo bằng công cụ, hay ảnh từ nơi khác. Designer cần biết để không vô tình lấy chi tiết từ ảnh có chủ.
Đánh dấu ảnh nào là cốt lõi. Nếu chỉ được giữ ba tấm, đó là ba tấm nào. Câu trả lời này thường nói nhiều hơn cả bảng.
Nhờ chatbot AI gọt chú thích. Bạn có thể dán các chú thích thô và gõ: "Viết lại mỗi dòng cho rõ ý, giữ nguyên lời của mình, không thêm tính từ hoa mỹ, không quá hai câu mỗi dòng." Đọc lại, sửa những chỗ AI làm câu văn đẹp hơn nhưng sai ý.
Những ảnh không nên đưa vào
Một vài loại ảnh trông vô hại nhưng gây rắc rối cho cả hai bên. Loại chúng ra trước khi gửi.
- Logo, biển hiệu, bao bì của tiệm hay hãng khác, kể cả khi bạn chỉ thích màu của nó. Nếu thích màu, hãy chụp một vật khác có màu tương tự hoặc tạo ảnh không khí có màu đó.
- Ảnh có chữ đọc được, vì designer dễ bị cuốn vào kiểu chữ trong ảnh thay vì không khí.
- Ảnh có mặt người rõ, nhất là khách hàng hay nhân viên chưa đồng ý cho dùng ảnh.
- Ảnh người nổi tiếng, nhân vật hoạt hình quen thuộc, hình có bản quyền rõ ràng.
- Ảnh tạo bằng công cụ mà bạn đã gõ tên một thương hiệu cụ thể trong câu lệnh.
- Ảnh chất lượng quá kém đến mức không nhìn ra màu và chất liệu.
Nếu thật sự cần nhắc tới một logo có sẵn để giải thích, hãy mô tả bằng lời ở phần ghi chú, kèm câu "chỉ để tham khảo cảm giác, không muốn giống". Designer có trách nhiệm nghề nghiệp không sao chép, nhưng bạn cũng không nên đẩy họ tới gần ranh giới đó.
Gửi bộ ảnh cho designer thế nào
Gom ảnh vào một thư mục, đặt tên tệp theo nhóm và số thứ tự, chẳng hạn "thich-01", "khongthich-03". Kèm một tệp văn bản ngắn chứa chú thích theo đúng tên tệp. Cách này đơn giản hơn nhiều so với gửi rải rác qua tin nhắn, nơi ảnh bị nén và chú thích bị trôi.
Bộ ảnh đi kèm brief logo chứ không thay brief. Brief nói tiệm là ai, khách là ai, logo dùng ở đâu; ảnh nói cảm giác. Khi gửi, nên hẹn một cuộc gọi ngắn để lướt qua cùng designer: họ sẽ hỏi lại những tấm ảnh khó hiểu, và bạn sẽ thấy họ có bắt đúng tinh thần hay không. Cách viết brief logo có bài riêng trong danh mục này.
Cuối cùng, chuẩn bị tinh thần rằng phương án designer gửi về có thể không giống tấm ảnh nào trong bộ. Đó là dấu hiệu tốt: họ đã dịch cảm giác thành hình, chứ không chép lại ảnh. Khi xem phương án, hãy so với chú thích của bạn chứ không so với ảnh.
Câu hỏi thường gặp
Bộ ảnh tham khảo cho logo nên có bao nhiêu tấm?
Khoảng hai mươi đến hai mươi lăm tấm chia thành các nhóm thích, không thích, chưa chắc và bối cảnh là vừa. Ít quá thì designer khó thấy điểm chung, nhiều quá thì loãng và bạn cũng khó nói tấm nào là cốt lõi.
Có nên gửi logo của tiệm khác làm ví dụ không?
Nên hạn chế. Ảnh logo có sẵn kéo cả hai bên về phía sao chép và có thể dẫn tới một logo na ná người khác. Nếu chỉ thích một khía cạnh như màu hay độ dày nét, hãy mô tả bằng lời hoặc tìm một vật khác có đặc điểm đó.
Ảnh tạo bằng công cụ tạo ảnh có dùng làm tham khảo được không?
Được, nhất là để gợi không khí, màu và chất liệu mà bạn không chụp được. Hãy ghi rõ đó là ảnh tạo ra, không gõ tên thương hiệu thật vào câu lệnh, và tránh ảnh có chữ vì chữ tiếng Việt trong ảnh tạo ra thường sai.
Mình không biết gì về thiết kế thì chú thích ảnh thế nào?
Viết bằng lời thường như khi kể với bạn bè: thích gì trong ảnh, cảm giác gì khi nhìn, có muốn khách cảm thấy như vậy không. Designer cần cảm nhận thật của bạn hơn là thuật ngữ, và họ sẽ hỏi thêm nếu chưa rõ.
Có cần làm bộ ảnh tham khảo nếu đã có brief viết rất kỹ?
Vẫn nên có, dù chỉ mười tấm. Lời viết dù kỹ vẫn để lại khoảng trống về cảm giác, và ảnh lấp khoảng đó nhanh hơn. Ảnh chụp từ tiệm thật còn cho designer chất liệu riêng mà không brief nào mô tả hết.